ბავშვობაში გვეჩვენება, რომ ზრდასრულ ადამიანებს ყველაფერი კონტროლქვეშ აქვთ, ზუსტად იციან რა უნდა გააკეთონ და არაფრის ეშინიათ. თუმცა, როდესაც 18–29 წლის ასაკობრივ ზღვარს ვაბიჯებთ, რეალობა სრულიად განსხვავებული გვხვდება.
ფსიქოლოგიაში ამ პერიოდს Emerging Adulthood-ს („ზრდასრულობის ჩამოყალიბების პერიოდს“) უწოდებენ. ეს არის ცხოვრების ყველაზე არასტაბილური ეტაპი: სამსახური, ფინანსები, ურთიერთობები, დამოუკიდებელი ცხოვრება - ყველაფერი გაურკვევლობითაა მოცული.
თუ ზრდასრული ცხოვრების დაწყება შფოთვასა და შიშს გიწვევთ, იცოდეთ - ეს სრულიად ნორმალურია. გთავაზობთ ფსიქოლოგების რჩევებსა და გზამკვლევს, თუ როგორ შეამციროთ გაურკვევლობით გამოწვეული სტრესი.
სტრესი ჩვენი ფსიქიკის სრულიად ბუნებრივი რეაქციაა ცხოვრებისეულ ცვლილებებზე. ახალი სამსახური, საცხოვრებლის შეცვლა თუ ოჯახის შექმნა აუცილებლად იწვევს დაძაბულობას. ჩვეულებრივ, გარკვეული დროის შემდეგ ორგანიზმი ადაპტირდება და ემოციური ფონი მშვიდდება.
თუმცა, არსებობს არაცნობიერი ჩვევები, რომლებიც ამ პროცესს ართულებს და სტრესს ქრონიკულ მდგომარეობაში გადაჰყავს.
მტკიცებითი ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის პედაგოგი განმარტავს 5 ყველაზე გავრცელებულ ჩვევას, რომლებიც სტრესს ჩვენს ყოველდღიურობად აქცევს და გვიზიარებს კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპიის (CBT) ეფექტურ მეთოდებს მათ დასაძლევად:
ჩვენი საცხოვრებელი სივრცე ბევრს ამბობს ჩვენს შინაგან სამყაროზე, აზროვნებასა და ჩვევებზე. ფსიქოლოგები და დაკვირვებული მკვლევრები აღნიშნავენ, რომ მაღალი ინტელექტის (IQ) და განვითარებული შინაგანი კულტურის მქონე ადამიანების სახლში ხშირად გვხვდება კონკრეტული ნივთები, რომლებიც მათ ინტერესებსა და ცხოვრების წესს ასახავს.
აი, 5 ნივთი, რომლებსაც თითქმის ყოველთვის იპოვით ინტელექტუალი ადამიანების ინტერიერში:
სოციალური უნარ-ჩვევები და საუბრის უწყვეტად წარმართვა არ არის თანდაყოლილი „ნიჭი“. - ეს არის ჩვეულებრივი უნარი, რომელსაც რეგულარული ვარჯიში სჭირდება.
როდესაც ადამიანს სასაუბრო თემა ელევა, მიზეზი ხშირად იმაში კი არ არის, რომ მას სათქმელი არ აქვს, არამედ იმაში, რომ ის გადამეტებულად ფიქრობს: „ნეტავ ეს რომ ვთქვა, უაზრობა ხომ არ იქნება?“ ან „ახლა რა ვთქვა, რომ საინტერესო გამოვჩნდე?“
აი, კონკრეტული, პრაქტიკული ტექნიკები და სტრატეგიები, რომლებიც დაგეხმარებათ, რომ საუბარი არასდროს შეწყდეს და თქვენი სოციალური უნარები ახალ დონეზე ავიდეს:
ბავშვის საფენიდან („პამპერსიდან“) ქოთანზე გადაყვანა ყველა მშობლის ცხოვრებაში ერთ-ერთი ყველაზე საპასუხისმგებლო და ხშირად სტრესული ეტაპია. ბევრს ჰგონია, რომ ეს პროცესი რამდენიმე დღეში, მარტივი ბრძანებებით წყდება, თუმცა სინამდვილეში ეს არის ფიზიოლოგიური და ფსიქოლოგიური მომწიფების პროცესი, რომელიც ინდივიდუალურ მიდგომასა და მოთმინებას მოითხოვს.
გთავაზობთ დეტალურ გზამკვლევს, თუ როგორ გახადოთ ეს პროცესი უმტკივნეულო როგორც ბავშვისთვის, ისე თქვენთვის.
თანამედროვე სამყაროში ფლირტი და ურთიერთობები ხშირად სწორედ შეტყობინებების გაცვლით იწყება. ეკრანის მიღმა კომუნიკაციას აქვს ერთი დიდი უპირატესობა - გაძლევთ დროს, რომ თითოეული სიტყვა კარგად მოიფიქროთ და საიდუმლოებით მოცული, მიმზიდველი იმიჯი შექმნათ.
თუ გსურთ, რომ მან ტელეფონს თვალი ვერ მოაცილოს და მოუთმენლად ელოდოს თქვენს ყოველ შეტყობინებას, გამოიყენეთ ფსიქოლოგიაზე დაფუძნებული ეს 10 ოქროს წესი:
დანაშაულის შეგრძნება (Guilt) ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე, დამანგრეველი და ამავდროულად, ყველაზე გავრცელებული ემოციაა ადამიანის ფსიქიკაში. ის ჰგავს უხილავ ბარგს, რომელსაც ყოველდღე თან ვატარებთ. იქნება ეს წარსულში დაშვებული შეცდომა, ვინმესთვის გულის ტკენა, ოჯახის წევრებისთვის არასაკმარისი დროის დათმობა თუ საკუთარი თავის მიმართ წაყენებული გადაჭარბებული მოთხოვნები -დანაშაულის განცდა შიგნიდან ფიტავს ადამიანს და ართმევს მას აწმყოთი ტკბობის უნარს.
ფსიქოთერაპიაში მიიჩნევა, რომ დანაშაულის გრძნობას აქვს თავისი დადებითი, ევოლუციური ფუნქციაც ის გვკარნახობს, როდის დავარღვიეთ საკუთარი თუ საზოგადოებრივი მორალური კოდექსი. თუმცა, როდესაც ეს ემოცია ქრონიკულ ფორმას იღებს, ის ნევროზულ, ტოქსიკურ სინდრომად იქცევა.
გთავაზობთ პრაქტიკულ, ფსიქოლოგიურ გზამკვლევს, თუ როგორ დაამუშაოთ წარსულის შეცდომები და გათავისუფლდეთ ამ მძიმე ტვირთისგან:
როდესაც საქმე ბავშვის მომავალ წარმატებას ეხება, მშობლები ხშირად სკოლის ნიშნებზე, ნიჭსა და ინტელექტზე აკეთებენ აქცენტს. იმედით, რომ მაღალი აკადემიური მოსწრება ცხოვრებაში ბევრ კარს გაუღებს, ისინი წლების განმავლობაში მუშაობენ ბავშვის სასკოლო შედეგების გაუმჯობესებაზე. თუმცა, არსებობს კიდევ ერთი უნარი, რომელიც ბავშვის მომავალს ფუნდამენტურად აყალიბებს. ეს არის თვითკონტროლი.
ექსპერტები განმარტავენ, რომ თვითკონტროლი ადამიანს ეხმარება სირთულეების გადალახვაში, ჯანსაღი ურთიერთობების შენებაში, გონივრული გადაწყვეტილებების მიღებასა და მიზნებზე ფოკუსირებაში. ბავშვთა აღზრდის მწვრთნელი სუპრია მალპანი ხაზს უსვამს, რომ სწორედ თვითკონტროლია ერთ-ერთი ყველაზე წონადი ფაქტორი, რომელიც განსაზღვრავს ბავშვის მომავალ წარმატებას, ბედნიერებასა და სტაბილურ ურთიერთობებს.
მისი თქმით, არსებობს 4 მთავარი მიმართულება, რომელთა მართვაც მშობლებმა ბავშვებს ადრეული ასაკიდანვე უნდა ასწავლონ:
სოციალური შფოთვა (იგივე სოციალური ფობია) იმაზე ბევრად მეტია, ვიდრე უბრალო სიმორცხვე. ეს არის მუდმივი, ინტენსიური შიში იმისა, რომ სხვები დაგგმობენ, შეგარცხვენენ ან უარყოფითად შეგაფასებენ. ადამიანი ამ დროს განიცდის როგორც ძლიერ ემოციურ დისკომფორტს, ისე ფიზიკურ სიმპტომებს (გულის აჩქარება, კანკალი, გაწითლება, ოფლიანობა).
კარგი სიახლე ის არის, რომ ნეიროპლასტიკურობის წყალობით, ჩვენს ტვინს შეუძლია ახალი რეაქციების სწავლა. სოციალური შფოთვის დაძლევა შესაძლებელია კონკრეტული ფსიქოლოგიური ტექნიკებისა და პრაქტიკული სავარჯიშოების დახმარებით.
წარმოგიდგენთ მეცნიერულად აპრობირებულ გზებს სოციალურ ფობიასთან საბრძოლველად:
მოზარდობის ასაკი თავისთავად რთული, ემოციური გარდატეხისა და ჰორმონალური ქარიშხლების პერიოდია. მშობლები ხშირად შვილის ხასიათის ცვალებადობას, ჩაკეტილობას ან აგრესიას უბრალოდ „გარდატეხის ასაკის კაპრიზებს“ მიაწერენ. თუმცა, ფსიქოლოგები გვაფრთხილებენ, რომ ამ ნიღბის მიღმა შესაძლოა გაცილებით მძიმე პრობლემა - კლინიკური დეპრესია იმალებოდეს.
მოზარდების დეპრესია მნიშვნელოვნად განსხვავდება ზრდასრულთა დეპრესიისგან. თუ ზრდასრული ადამიანი ამ დროს მოწყენილია და ტირის, მოზარდი სრულიად სხვაგვარად რეაგირებს. მიჰყევით ამ გზამკვლევს, რათა გაიგოთ, რომელია ის ფარული ნიშნები, რომლებსაც მშობლები ხშირად ვერ ამჩნევენ ან არასწორად განმარტავენ.
მოზარდობის ასაკში სკოლა ბავშვისთვის არა მხოლოდ განათლების მიღების, არამედ სოციალიზაციის მთავარი სივრცეა. სამწუხაროდ, ზუსტად ამ გარემოში ბავშვები ხშირად აწყდებიან ისეთ მძიმე ფენომენს, როგორიც ბულინგი (ჩაგვრა) გახლავთ. სტატისტიკა აჩვენებს, რომ ყოველი მესამე მოსწავლე ცხოვრებაში ერთხელ მაინც ხდება ფსიქოლოგიური, სიტყვიერი თუ ფიზიკური აგრესიის მსხვერპლი.
მშობლის მთავარი ამოცანაა არა ბავშვის „შუშის კოლბაში“ გამოკეტვა, არამედ მისთვის ისეთი ფსიქოლოგიური იარაღების მიცემა, რომლებიც ნებისმიერ გარემოში საკუთარი თავის დაცვაში დაეხმარება.
მიჰყევით ამ პრაქტიკულ გზამკვლევს, რათა ასწავლოთ შვილს ბულინგთან გამკლავება:
რეტროაქტიული ეჭვიანობა არის მდგომარეობა, როდესაც ადამიანს მოსვენებას არ აძლევს პარტნიორის წარსული სასიყვარულო თუ სექსუალური გამოცდილება. ადამიანი იწყებს პარტნიორის ყოფილი ურთიერთობების დეტალურ გამოკვლევას, გონებაში სცენარების ხატვას და საკუთარი თავის სხვებთან შედარებას. ეს ტოქსიკური ციკლი ანგრევს როგორც პიროვნების მენტალურ ჯანმრთელობას, ისე მიმდინარე ურთიერთობას.
მიჰყევით ამ ფსიქოლოგიურ გზამკვლევს რეტროაქტიული ეჭვიანობის დასაძლევად და შინაგანი სიმშვიდის მოსაპოვებლად:
დამოუკიდებლად დაძინება ნიშნავს, რომ ბავშვს შეუძლია ჩაეძინოს თავის საწოლში ზედმეტი დახმარების (ხელში აყვანის, რწევის ან კვების) გარეშე. საუკეთესო ასაკი ამ პროცესის დასაწყებად 4-დან 6 თვემდეა, თუმცა ამ მეთოდების გამოყენება მოგვიანებითაც შესაძლებელია.
აკადემიური გადაწვა (Academic Burnout) არის ქრონიკული სტრესის მდგომარეობა, რომელიც ხანგრძლივი და გადამეტებული სასწავლო დატვირთვის შედეგად ვითარდება. ეს არ არის უბრალო სიზარმაცე ან დროებითი დაღლილობა — ეს არის მომენტი, როდესაც ორგანიზმის ფიზიკური და ემოციური რესურსი სრულიად იცლება. ხშირად, რაც უფრო მეტს აძალებს სტუდენტი ან მოსწავლე საკუთარ თავს სწავლას ამ მდგომარეობაში, მით უფრო უარესდება შედეგი.
მიჰყევით ამ ნაბიჯ-ნაბიჯ გზამკვლევს აკადემიური გადაწვის სიმპტომების ამოსაცნობად და სამოტივაციო რესურსის აღსადგენად:
ამ სასიამოვნო შეგრძნების მიღმა რთული ბიოქიმიური პროცესი იმალება.
ალბათ შეგიმჩნევიათ, რომ საყვარელი ადამიანის დანახვისას გული უფრო სწრაფად იწყებს ფეთქვას, მუცელში კი უცნაური, სასიამოვნო ჟრუანტელი გვივლის, თითქოს იქ რაღაც მოძრაობს. ამ მოვლენას ჩვენ „მუცელში პეპლებს“ ვეძახით. ის თან გვდევს არა მხოლოდ შეყვარებულობისას, არამედ მნიშვნელოვანი მოვლენების, ამაღელვებელი შეხვედრების ან საჯარო გამოსვლების წინაც. საიდან მოდის ეს შეგრძნება და როგორ ხსნის მას მეცნიერება? მოდით, გავარკვიოთ.
თანამედროვე ქალაქებში, სადაც ათასობით ადამიანი ცხოვრობს, მოზარდები პარადოქსულად უფრო მეტად გრძნობენ მარტოობას, ვიდრე ოდესმე. ციფრული კავშირების სიმრავლემ რეალური, ემოციური სიახლოვე ჩაანაცვლა.
გაიგეთ, რა უშლის ხელს მოზარდებს მეგობრობაში და როგორ დავეხმაროთ მათ ამ ბარიერების გადალახვაში:
FOMO (Fear of Missing Out) — ეს არის სოციალური შფოთვა, რომელიც გამოწვეულია შიშით, რომ სხვები უფრო საინტერესო მოვლენების მონაწილენი არიან, ვიდრე თქვენ. სოციალური ქსელების ეპოქაში ეს განცდა გამძაფრდა, რადგან მუდმივად ვხედავთ სხვების იდეალიზებულ ცხოვრებას.
მიჰყევით ამ ფსიქოლოგიურ გზამკვლევს, რათა დაიბრუნოთ შინაგანი სიმშვიდე:
გაურკვევლობის შიში ერთ-ერთი ყველაზე ბუნებრივი, თუმცა დამთრგუნველი ემოციაა. როდესაც არ ვიცით, რა იქნება ხვალ, ჩვენი ტვინი ავტომატურად იწყებს ნეგატიური სცენარების ხატვას. ფსიქოლოგები თანხმდებიან, რომ ამ შიშის დამარცხება შესაძლებელია კონკრეტული სტრატეგიებით, რომლებიც კონტროლის განცდას გვიბრუნებს.
მიჰყევით ამ გზამკვლევს შინაგანი სიმშვიდის მოსაპოვებლად:
ადამიანის პოვნა, რომელთანაც საერთო ენას გამონახავთ, ციფრულ ეპოქაში ხშირად რთული ჩანს. მიუხედავად იმისა, რომ უამრავი აპლიკაცია არსებობს, ბევრი მაინც მარტოობას გრძნობს. რეალურად, სიყვარულის პოვნის შანსები იზრდება იქ, სადაც თქვენს ინტერესებსა და ფასეულობებს სხვებიც იზიარებენ.
მიჰყევით ამ ნაბიჯებს, რათა გააფართოოთ ნაცნობობის წრე და იპოვოთ შესაფერისი ადამიანი:
ურთიერთობის დასაწყისი ყოველთვის ამაღელვებელია, თუმცა ხშირად ქალები უშვებენ შეცდომებს, რომლებიც პარტნიორს ინტერესს სწრაფად აკარგვინებს. პროფესიონალი მაჭანკლები და ფსიქოლოგები გამოყოფენ კონკრეტულ ჩვევებს, რომლებიც ქვეცნობიერად „აშინებს“ მამაკაცებს და მათ დისტანცირებისკენ უბიძგებს.
აი, იმ ქმედებების ჩამონათვალი, რომელთა გათვალისწინება დაგეხმარებათ ჯანსაღი კავშირის შენარჩუნებაში:
