როგორ ვებრძოლოთ კარტოფილის მავნებლებს
კოლორადოს ხოჭო Leptinotarsa decemlineata Say
მავნებლის მატლის სიგრძე დაახლოებით 15-16 მმ-ს შეადგენს. მისი თავი, წინა ზურგის ფარი და ფეხები შავია. ახალგაზრდა მატლი წითელი ან ნარინჯისფერია, მოზრდილი კი - ნარინჯისფერი, ყვითელი ელფერით. მატლს მუცლის შუა სეგმენტები ძალიან განიერი და ამობურცულია, რომელთაც გვერდებზე შავი მეჭეჭების ორ-ორი სიგრძივი რიგი მისდევს. მავნებელი ზამთრობს იმაგოს ფაზაში, ნიადაგში, სხვადასხვა სიღრმეზე, რაც დამოკიდებულია რაიონის აგროეკოლოგიურ თავისებურებებზე.
ეს მავნებელი ზამთრობს ნიადაგში და აქტიურდება, როდესაც ნიადაგის ზედა ფენის ტემპერატურა +14°C-ს მიაღწევს. ინტენსიური კვერცხდება კი იწყება +17°C-ზე მაღალი ტემპერატურის დროს. ხოჭო და მისი მატლი ანადგურებენ ფოთლის ზედაპირს, რაც აჩერებს გორგლის განვითარებას.
ბრძოლის მეთოდები:
კოლორადოს ხოჭოსთან საბრძოლველად საუკეთესო შედეგს იძლევა ბიოლოგიური და ქიმიური პრეპარატების კომბინაცია:
ბიოლოგიური პრეპარატები:
ნოვოდორი სკ: გამოიყენეთ ვეგეტაციის პერიოდში 2-3-ჯერ. საუკეთესო დროს შესასხურებლად არის 1-ლი და მე-2 ასაკის მატლების გამოჩენა (6-7 დღიანი ინტერვალით).
კოლორადო სკ: ეფექტურია ახალგაზრდა მატლების წინააღმდეგ (1-2 შესხურება 5-7 დღიანი ინტერვალით).
ქიმიური პრეპარატები:
დემიციდი კს: გამოიყენეთ ვეგეტაციის პერიოდში მატლების საწყის ფაზაში.
მექანიკური მეთოდი: მცირე ნაკვეთებზე ეფექტურია ხოჭოებისა და კვერცხების ხელით შეგროვება და განადგურება.
კარტოფილის ღეროს ნემატოდა Ditylenchus destructor Thorne
ეს არის მიკროსკოპული ჭია, რომელიც აზიანებს კარტოფილს როგორც მინდვრად, ისე საწყობში. დაზიანებული გორგლის კანი ნაცრისფერი ხდება, სკდება და ჩნდება ჩაღრმავებები. ნემატოდა ძლიერი ამტანობით გამოირჩევა: მისი განვითარება იწყება +3-5°C-ზე, თუმცა უძლებს +50°C სიცხესაც 4 საათის განმავლობაში.
ბრძოლის მეთოდები:
ნემატოდასთან ბრძოლა რთულია, ამიტომ აქცენტი პრევენციაზე კეთდება:
თესლბრუნვა (ყველაზე ეფექტური გზა): ნემატოდა ნიადაგში 2-3 წელს ცოცხლობს. ამიტომ, კარტოფილი იმავე ნაკვეთზე მხოლოდ 4-5 წლის შემდეგ უნდა დაირგას.
ჯანსაღი სათესლე მასალა: გამოიყენეთ მხოლოდ სერტიფიცირებული, სრულიად საღი გორგლები. ერთი დაავადებული გორგლიც კი საკმარისია მთელი ნაკვეთის დასასნებოვნებლად.
ჯიშების შერჩევა: უპირატესობა მიანიჭეთ საგვიანო ჯიშებს, რადგან საადრეო ჯიშები ნემატოდას მიმართ უფრო მოწყვლადია.სარეველებთან ბრძოლა: ნემატოდა ხშირად სარეველების ფესვებზეც ცხოვრობს, ამიტომ ნაკვეთის დროული გასუფთავება კრიტიკულად მნიშვნელოვანია.
როგორ ვებრძოლოთ ბოსტნეულის მავნებლებს
📅 კარტოფილის მოვლისა და დაცვის კალენდარი
❄️ იანვარი – თებერვალი: მომზადება და დახარისხება
სათესლე მასალის შემოწმება: გადაარჩიეთ საწყობში შენახული კარტოფილი. მოაცილეთ დაავადებული, რბილი ან ნემატოდასგან დაზიანებული (დამსკდარი კანი, ნაცრისფერი ლაქები) გორგლები.გაღვივება: დარგვამდე 30-40 დღით ადრე გორგლები გამოიტანეთ ნათელ და თბილ (12-15°C) ოთახში მძლავრი ღივების გამოსატანად.
🌱 მარტი – აპრილი: დარგვის პერიოდი
ნიადაგის მომზადება: ნიადაგის ტემპერატურა 8-10°C-მდე რომ მიაღწევს, დაიწყეთ დარგვა.პრევენცია: დარგვისას გამოიყენეთ მხოლოდ საღი მასალა. თუ ნაკვეთზე ადრე ნემატოდა ფიქსირდებოდა, აუცილებლად შეცვალეთ ადგილი (დაიცავით თესლბრუნვა).სარეველების კონტროლი: ნიადაგის ზედაპირის გაფხვიერება პირველი აღმოცენებისთანავე, რათა მავნებლებს საცხოვრებელი გარემო მოუსპობთ.
🌿 მაისი – ივნისი: აქტიური ბრძოლის ფაზა
კოლორადოს ხოჭოს მონიტორინგი: როდესაც ტემპერატურა 14-17°C-ს გადააჭარბებს, ყოველდღიურად შეამოწმეთ ფოთლების ქვედა მხარე კვერცხების აღმოსაჩენად.
შესხურება: პირველი და მეორე ასაკის მატლების გამოჩენისთანავე დაიწყეთ ბიოლოგიური პრეპარატებით დამუშავება (ნოვოდორი, კოლორადო).
შემოყრა: კარტოფილის პირველი და მეორე შემოყრა აუმჯობესებს გორგლის განვითარებას და ხელს უშლის ნემატოდას გავრცელებას ღეროზე.
☀️ ივლისი – აგვისტო: მოსავლის მომწიფება
მეორე თაობის კონტროლი: კოლორადოს ხოჭოს მეორე თაობის წინააღმდეგ განმეორებითი წამლობა (საჭიროების შემთხვევაში).
მორწყვა: გორგლის ინტენსიური ზრდის პერიოდში ტენიანობის შენარჩუნება (ნაკლებად სტრესულ მცენარეს მავნებლები ნაკლებად ერევიან).
🍂 სექტემბერი – ოქტომბერი: აღება და დასაწყობება
ნარჩენების მოცილება: მოსავლის აღების შემდეგ ნაკვეთიდან გაიტანეთ და გაანადგურეთ ყველა მცენარეული ნარჩენი, რადგან მათში მავნებლები ზამთრობენ.
ნიადაგის დამუშავება: ნაკვეთის ღრმა ხვნა. ეს ნიადაგის ზედაპირზე ამოიტანს გამოზამთრებელი მავნებლების (ხოჭოების) დიდ ნაწილს, რომლებიც ყინვისგან დაიღუპებიან.
🌑 ნოემბერი – დეკემბერი: დასვენება და დაგეგმვა
სათესლე მასალის შენახვა: საწყობში ტემპერატურისა და ტენიანობის კონტროლი (ნემატოდის გავრცელების პრევენციისთვის).
თესლბრუნვის გეგმა: მონიშნეთ ნაკვეთზე ადგილები, სადაც მომავალ წელს კარტოფილს არ დარგავთ.