როგორ შევაჩეროთ სისხლდენა: პირველი სამედიცინო დახმარება ღია ჭრილობაზე
სისხლდენის ტიპის დადგენა
სანამ მოქმედებაზე გადახვალთ, მნიშვნელოვანია გაარკვიოთ, რა ტიპის სისხლდენასთან გვაქვს საქმე:
კაპილარული სისხლდენა: სისხლი ჟონავს ზედაპირულად, მცირე რაოდენობით (მაგ. ნაკაწრები, უბრალო გაჭრა). როგორც წესი, თავისით ან მსუბუქი ზეწოლით ჩერდება.
ვენური სისხლდენა: სისხლი არის მუქი წითელი (ალუბლისფერი) და მიედინება თანაბრად, უწყვეტ ნაკადად.
არტერიული სისხლდენა (ყველაზე საშიში!): სისხლი არის ღია ალვისფერი (კაშკაშა წითელი) და გადმოედინება ნაკადურად, გულისცემის რიტმში. მოითხოვს მყისიერ ჩარევას.
🚑 პირველი დახმარების ნაბიჯ-ნაბიჯ ინსტრუქცია
ნაბიჯი 1: უსაფრთხოება და ჰიგიენა
სანამ დაზარალებულს დაეხმარებით, დარწმუნდით, რომ გარემო უსაფრთხოა.თუ შესაძლებელია, გაიკეთეთ სამედიცინო ხელთათმანები ან გამოიყენეთ სუფთა პოლიეთილენის პარკი, რათა თავიდან აიცილოთ სისხლით გადამდები ინფექციები.
ნაბიჯი 2: პირდაპირი ზეწოლა ჭრილობაზე (Direct Pressure)
ეს არის სისხლდენის შეჩერების მთავარი და ყველაზე ეფექტური მეთოდი:
- დააფარეთ ჭრილობას სტერილიზებული ბინტი, გაზი ან ნებისმიერი სუფთა ქსოვილი (ცხვირსახოცი, მაისური).
- მჭიდროდ დააჭირეთ ხელი ჭრილობას.
- არ მოხსნათ ზეწოლა მინიმუმ 5-10 წუთის განმავლობაში.
- თუ სისხლმა ქსოვილში გაჟონა: ნუ აიღებთ პირველ ქსოვილს! (ამით დაარღვევთ უკვე წარმოქმნილ სისხლის კოლტს). უბრალოდ დაადეთ ზემოდან მეორე, უფრო სქელი ფენა და გააგრძელეთ დაჭერა.
ნაბიჯი 3: კიდურის წამოწევა
თუ სისხლდენა არის ხელზე ან ფეხზე და არ არის მოტეხილობის ეჭვი, წამოწიეთ დაზიანებული კიდური გულის დონეზე მაღლა. ეს შეამცირებს სისხლის წნევას ჭრილობის არეში და შეანელებს დენას.
ნაბიჯი 4: მჭიდრო ნახვევი
მას შემდეგ, რაც სისხლდენა შემცირდება, დააფიქსირეთ ქსოვილი ბინტით (მჭიდროდ, თუმცა ისე, რომ კიდურში სისხლის მიმოქცევა სრულად არ შეწყდეს).
⚠️ როდის და როგორ გამოვიყენოთ ლახტი (ჟგუტი)?
ლახტის გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ კიდურებიდან ძლიერი, სიცოცხლისთვის საშიში არტერიული სისხლდენისას, როდესაც პირდაპირი ზეწოლით სისხლი ვერ ჩერდება.
სად დავადოთ: ჭრილობიდან 5-7 სანტიმეტრით მაღლა (გულის მიმართულებით), არცერთ შემთხვევაში უშუალოდ სახსარზე (მუხლზე/იდაყვზე).
დროის დაფიქსირება: ლახტის დადებისთანავე აუცილებლად დაწერეთ ზუსტი დრო (ქაღალდზე ან პირდაპირ დაზარალებულის კანზე).
მაქსიმალური დრო: ლახტი შეიძლება იდოს მაქსიმუმ 1-1.5 საათი ზაფხულში (და 1 საათი ზამთარში). ამის შემდეგ ქსოვილების კვდომა იწყება.
❌ რა არ უნდა გავაკეთოთ არავითარ შემთხვევაში?
ნუ ამოიღებთ უცხო სხეულს: თუ ჭრილობაში გარჭობილია მინა, დანა ან ხის ნატეხი, ნუ შეეცდებით მის ამოღებას! ის მოქმედებს როგორც საცობი. მის ირგვლივ დაადეთ დამჭერი ნახვევი და სასწრაფოდ გამოიძახეთ დახმარება.
ნუ დააყრით ჭრილობას ფხვნილებს ან ხალხურ საშუალებებს: ნაცარი, მიწა, ყავა ან სხვა საშუალებები იწვევს ჭრილობის მძიმე ინფიცირებას.
ნუ ჩაასხამთ ჭრილობაში სპირტს ან იოდს: სპირტიანი ხსნარები იწვევს ქსოვილების დამწვრობას. იოდი/ბრილიანტის მწვანე წაუსვით მხოლოდ ჭრილობის ირგვლივ კანზე და არა უშუალოდ ღია ჭრილობაში.
🚨 როდის უნდა გამოვიძახოთ სასწრაფო დახმარება (112)?
დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ში, თუ:
- სისხლდენა არ ჩერდება 10-15 წუთიანი პირდაპირი ზეწოლის შემდეგ;
- სისხლი გადმოდის შადრევანივით (არტერიული სისხლდენა);
- ჭრილობა არის ღრმა, ფართო ან სახის/კისრის/მუცლის არეში;
- ჭრილობაში არის უცხო სხეული;
- დაზარალებულს აღენიშნება შოკის ნიშნები (სიფერმკრთალე, თავბრუსხვევა, ცივი ოფლი, ცნობიერების დაბინდვა).